بسم الله الرّحمن الرّحیم

الحمد لله رب العالمین. و الصّلاة و السّلام على سیدنا محمّد و آله الطاهرین. و لعنة الله على اعدائهم اجمعین.

قال الله الحكیم: «شهر رمضان الذى انزل فیه القرآن، هدى للنّاس و بیّنات من الهدى و الفرقان»

ماه رمضان فرصت خوبى براى خودسازى است. ما همان ماده خام هستیم كه اگر روى خودمان كار كردیم و توانستیم این ماده خام را به شكلهاى برتر تبدیل كنیم، آن كار لازم در زندگى را انجام داده ایم. هدف حیات همین است. واى به حال كسانى كه روى خودشان از لحاظ علم و عمل كارى نكنند و همان طور كه وارد دنیا شدند، به اضافه پوسیدگى ها و ضایعات و خرابیها و فسادها كه در طول زندگى براى انسان پیش مى آید، از این دنیا بروند. مؤمن باید به طور دائم روى خودش كار كند؛ به طور دائم. نه اینكه خیال كنید «به طور دائم» زیادى است یا نمى شود؛ نه. هم مى شود، هم زیادى نیست. اگر كسى مراقب خود باشد؛ مواظب باشد كارهاى ممنوع و كارهایى را كه خلاف است انجام ندهد و راه خدا را با جدیت بپیماید، موفق مى شود. این، همان خودسازى دائمى است و برنامه اسلام، متناسب با همین خودسازى به طور دائم است. این نماز پنج گانه پنج وقت نماز خواندن ذكر گفتن؛ «ایاك نعبد و ایاك نستعین» را تكرار كردن؛ ركوع كردن؛ به خاك افتادن و خداى متعال را تسبیح و تحمید و تهلیل كردن براى چیست؟ براى این است كه انسان به طور دائم مشغول خودسازى باشد. منتها گرفتاریها زیاد است و همه گرفتاریم. گرفتارى زندگى؛ گرفتارى معاش؛ گرفتارى امور شخصى؛ گرفتارى اهل و اولاد، و انواع گرفتاریها مانع مى شود كه ما به خودمان، آن چنان كه شایسته است، برسیم. لذا یك ماه رمضان را كه خداى متعال قرار داده است، فرصت مغتنمى است. این ماه را از دست ندهید. مقصودم این است كه اگر نمى توانیم به طور دائم در حال مراقبت و ساخت وساز خودمان باشیم، اقلَّا ماه رمضان را مغتنم بشماریم. شرایط هم در ماه رمضان آماده است. یكى از بزرگترین شرایط، همین روزه اى است كه شما مى گیرید. این، یكى از بزرگترین توفیقات الهى است. توفیق یعنى چه؟ توفیق یعنى اینكه خداى متعال چیزى را براى انسان، مناسب بیاورد. با واجب كردن روزه، خداى متعال زمینه مناسبى را براى من و شما به وجود آورده است كه قدرى در این ماه به خودمان برسیم. روزه، نعمت بزرگى است. شكم خالى است و مبارزه با نفس، تا حدودى در اثناى روز، از جهات مختلف وجود دارد: هرچه را دوست دارید، نمى خورید و نمى آشامید و بسیارى از مشتهیات نفسانى را براى خودتان به مدت چند ساعت ممنوع مى كنید. این، یك مبارزه با نفس است؛ مبارزه با هواست، و مبارزه با هوا، در رأس تمام كارهاى نیك و خودسازى ها قرار دارد.

ماه رمضان زمینه بسیار خوبى است و خداى متعال این فرصت را به من و شما داده كه در این ماه، چنین امكانى را براى خودسازى پیدا كنیم. علاوه بر اینكه ساعات این ماه بسیار بابركت است و خداى متعال، از لحاظ طبیعى این لحظات و ساعات را این گونه قرار داده است، ساعات بسیار مغتنمى هم هست. یك ركعت نماز شما؛ یك كلمه ذكر «سبحان الله» شما؛ مختصر صدقه دادن شما، و یك صله رحم كوچكى كه در این ماه بكنید، مزیتى چند برابر بیشتر از همین امور، وقتى در غیر ماه رمضان انجام مى شود، دارد. این، فرصت بسیار خوبى است. زمینه خوبى است كه انسان در این ماه به خودش برسد. مثل طبیبى كه با فردى بیمار مواجه است و آن بیمار به امراض متعددى مبتلاست مرض قند دارد، فشار خون دارد، چربى خون دارد، استخوان درد دارد، رماتیسم دارد، زخم معده دارد و خلاصه انواع و اقسام مرض در او هست طبیب حاذق كه امراض او را مى شناسد و راه علاجش را بلد است، با این بیمار چه كار مى كند؟ اول سعى مى كند بیماریهاى او را روى كاغذ بیاورد و ببیند به چه امراضى مبتلاست. اگر طبیب، بعضى از بیماریهاى او را نشناسد و براى علاج بیمارى دوایى بدهد كه با بیمارى دیگر ناسازگار باشد، ممكن است به جاى اینكه او را علاج كند، بیچاره را به بیماریهاى دیگرى هم مبتلا سازد! مثلًا نداند كه بیمار زخم معده دارد؛ بعد براى علاج رماتیسم او آسپرین بدهد! خوب، آسپرین علاج رماتیسم است؛ اما براى زخم معده بسیار مضر است. اگر طبیب، این مرض را نشناسد و نداند كه بیمار این مرض را هم دارد، ممكن است به جاى اینكه او را علاج كند، بیچاره را به خونریزى معده هم مبتلا سازد. پس اول باید با دقت نگاه كند؛ دلسوزانه بیماریها را پیدا كند و آن ها را بنویسد؛ بعد ببیند كدام مهم تر است، كدام فوتى تر است و كدام اصولى تر است. فرض بفرمایید اگر كسى معده ناراحتى دارد، هر دوایى به او بدهند نمى تواند به خوبى آن را جذب كند. یا اگر روده خرابى دارد، هر غذاى مقوّى اى بدهند و از آن بهره ببرد، نمى تواند استفاده كند. راهش این است اول آن مرضى را كه از بقیه بیماریها تأثیر منفى اش بیشتر است و اگر خوب بشود تأثیر مثبت شفایش بیشتر است، پیدا كنند.

شما طبیب خودتان بشوید، برادر عزیز! هیچ كس مثل خود انسان نمى تواند بیماریهاى خودش را بشناسد. برخى بیماریها در انسان هست كه اگر مثلًا شما به من بگویید «تو دچار این بیمارى هستى»، عصبانى مى شوم و بدم مى آید. بگویند: «آقا، شما مرد حسودى هستید.» مگر كسى تحمل مى كند كه به او بگویند «حسود»؟ مى گوید: «حسود خودت هستى! چرا اهانت مى كنى؟ چرا بى خود مى گویى؟» از دیگرى حاضر نیستیم قبول كنیم. اما به خودمان كه مراجعه مى كنیم، مى بینیم بله؛ ما متأسفانه از این بیماریها داریم. سر هركس را انسان كلاه بگذارد؛ از هركس كه پنهان كند، با خودش كه دیگر نمى تواند! پس بهترین كسى كه مى تواند بیمارى ما را تشخیص دهد، خودمان هستیم. بیاورید روى كاغذ! بنویسید: «حسد» بنویسید: «بخل» بنویسید: «بدخواهى براى دیگران. وقتى كسى به خیرى مى رسد، ما ناراحت مى شویم!» بنویسید: «تنبلى در كار» بنویسید: «روح بدبینى به نیكان و صالحان» بنویسید: «بى اعتنایى به وظایف» بنویسید: «علاقه به خود. شدیداً به خودمان علاقه داریم.»

اگر بیماریهاى ما این هاست، این ها را روى كاغذ بیاوریم. ماه رمضان فرصتى است كه یكى یكى این بیماریها را، تا آنجایى كه بشود، برطرف كنیم. اگر برطرف نكنیم، این بیماریها مهلك خواهد شد؛ هلاك معنوى و واقعى. هلاك جسمى كه چیزى نیست! اگر بیمارى مهلكى در ما باشد یا احتمالش را بدهند، چقدر دستپاچه مى شویم؟ شب خوابمان نمى برد. بهترین دكترها را پیدا مى كنیم، مى گوییم: «نكند این غده اى كه در بدن من است، در دست من است، زیر پوست من است، سرطان باشد!» از تصورش كلى وحشت مى كنیم. آخرش چه؟ آخرش مردن است. حالا نشد، یك سال دیگر است، دو سال دیگر است، ده سال دیگر است. به قول نظامى گنجوى: «اگر صد سال مانى ور یكى روز/ بباید رفت از این كاخ دل افروز» ماندنى كه نیستیم. چند صباحى، كمى این ور، كمى آن ور، تمام خواهد شد. هلاكت جسمانى این است و این قدر از آن مى ترسیم. هلاكت معنوى، یعنى براى ابد دچار خذلان و عذاب الهى شدن. یعنى در زندگى جاودان ابدى، از همه نعمتها و لذتها و چشم روشنى هایى كه خداوند براى من و شما معین و مقرر كرده محروم ماندن. انسان به قیامت نگاه كند و ببیند خداى متعال به بعضى از بندگانش همین افرادى كه با آن ها معاشریم و آن ها را در كوچه و محله مى بینیم؛ به همكار ادارى، به دوست دوران تحصیل، یا به یك رفیق بگو بشنو براى برخى كارها و مجاهداتى كه در این دنیا داشته اند، مقامات عالى مى دهد؛ آن ها را به بهشت مى برد؛ از عذاب دورشان مى دارد و از عقبات قیامت، نجاتشان مى دهد، و ما به خاطر تنبلى؛ به خاطر نرسیدن به خود و به خاطر یك لحظه غفلت، از همه آن ها محروم مانده ایم! آن وقت است كه حسرت گریبان انسان را مى گیرد: «و أنذرهم یوم الحسرة إذ قضی الأمر» كار هم دیگر از كار گذشته است و حسرت هم فایده اى ندارد. این، هلاكت معنوى است.

برادران و خواهران! اگر به خودمان نرسیم، بدبختى است؛ روسیاهى است؛ محرومیت است؛ از چشم خدا افتادن است؛ از مقامات معنوى دور ماندن و از نعیم ابدى الهى، تهى دست ماندن است. پس باید به خودمان برسیم. ماه رمضان فرصت خوبى است. كتابهاى اخلاق هم خوشبختانه در اختیار هست. لكن آن چیزى كه آدم از مجموع مى فهمد و آنچه مهم است، این است كه انسان بتواند هوى و هوس خود را كنترل و مهار كند. این، اساس قضیه است.

یكى از ویژگیها كه بسیار مهم است تا براى خودسازى به آن توجه كنیم و شاید جنبه تقدمى هم داشته باشد، «اخلاص» است. اخلاص عبارت است از كار را خالص انجام دادن و اینكه كارى را مغشوش انجام ندهیم. گاهى هست كه كسى عبادت نمى كند و گاهى عبادت كند؛ اما مغشوش و ناخالص. این هم مثل آن است. خالص بودن عبادت و خالص بودن عمل، این است كه براى خدا باشد.

... مبادا انسان به خاطر اینكه دیگران ببینند، كارى را انجام دهد! كارى كه انسان به خاطر توجه دیگران به خودش انجام دهد، از نكردن آن كار بدتر است؛ زیرا نكردن كار، یعنى انسان كارى را انجام نمى دهد. كارى كه انسان براى جلب توجه دیگران نسبت به خودش انجام داده، كأنه انجام نداده است. البته بدتر بودنش هم از این جهت است كه عمل شرك آلودى انجام داده و این عمل شرك آلود، فعل حرام است و دوركننده است. بنابراین همه مان در هرجا و در هر موقعیتى كه هستیم، باید خیلى تلاش كنیم كه كار را خالص انجام دهیم. اگر كار براى خدا انجام گیرد و نیت براى خدا خالص باشد، اشكالاتى كه معمولًا در كارها مشاهده مى شود، پیش نخواهد آمد. ما وقتى مصالح واقعى را فداى حرف این و آن مى كنیم كه بخواهیم كار را براى این و آن انجام دهیم. انسان وقتى كار را براى خدا مى خواهد انجام دهد، فقط نگاه مى كند ببیند تكلیفش چیست؟ نگاه نمى كند كه یكى خوشش مى آید، یكى بدش مى آید؛ پیش چه كسى آبرو پیدا مى كند و پیش دیگرى از آبرو مى افتد. امروز در جمهورى اسلامى، در همه شئون، كار براى خدا سارى و جارى است. هركس در این كشور و این نظام، هر كارى كه انجام مى دهد، مى تواند آن را براى خدا انجام دهد و از آن اجر و ثواب و بهره معنوى را ببرد و پیش خدا خودش را روسفید كند.

... انسان اگر خود را به دعاهایى كه از ائمه علیهم السّلام، مأثور است، انس بدهد و مرتبط كند، امید این هست كه توانسته باشد با خداى متعال، درست مناجات كند و چنان كه شایسته الهى است، با او حرف بزند. ضمناً ماه رمضان ماه دعاست. دعاها را فراموش نكنید. دعاهاى وارد شده در ماه رمضان، یكى از آن نعم و فرصتهایى است كه باید مغتنم بشمرید. این دعاى ابى حمزه، این دعاى افتتاح، این دعاى جوشن و بقیه ادعیه اى كه در روزها و شبها و سحرها و بقیه ساعات و اوقات مخصوص در ماه رمضان وارد شده است، واقعاً از نعمتهاى بزرگ الهى است. فرصت را مغتنم بشمارید.

من به ذهنم رسید كه این توصیه را هم عرض كنم كه این نوافل سى و چهار ركعتى كه براى نمازهاى روز و شب وارد شده است، بسیار باارزش است. ماه رمضان فرصت خوبى است. ما غالباً اهل نوافل نیستیم. ولى ماه رمضان كه مى شود، چه مانعى دارد؟ كدام كار با دهان روزه، بهتر از نماز خواندن؟ چهار ركعت نماز ظهر است، قبل از این چهار ركعت، هشت ركعت نافله دارد؛ چهار دو ركعتى. چهار ركعت نماز عصر است و قبل از این چهار ركعت، هشت ركعت نافله نماز عصر است. این نوافل را بخوانید. همچنین نوافل مغرب را كه از این ها مهم تر است؛ و نیز نوافل شب كه یازده ركعت است. همچنین نافله صبح كه دو ركعت است. كسانى هستند كه در ایام معمولى سال، برایشان مشكل است پیش از اذان صبح براى نماز شب بیدار شوند. ولى در این شبها، به طور قهرى و طبیعى بیدار مى شوند. این یك توفیق الهى است. چرا از این توفیق استفاده نكنیم؟ إن شاء اللّه فرصتهاى ماه رمضان را مغتنم بشمارید.

من چند دعا هم بكنم، آمین بگویید:

نسألك اللهم و ندعوك، باسمك العظیم الاعظم. الاعز الاجل الاكرم یا الله!

پروردگارا! به محمد و آل محمد، ما را قدردان این ماه قرار بده.

پروردگارا! به محمد و آل محمد، ما را به اعمالى كه در این ماه براى مؤمنین قرار داده اى، موفق بگردان.

پروردگارا! به محمد و آل محمد تو را سوگند مى دهیم، رضاى خودت را شامل حال ما در این ماه بگردان. مغفرت و عفو خودت را شامل حال ما بگردان.

پروردگارا! ما را با اعمالمان به ولیت امام زمان أرواحنا فداه، در این ماه نزدیك بگردان. قلب مقدس آن بزرگوار را از ما راضى كن. ما را به اعمال خیر كه این ماه فرصت خوبى براى این اعمال است موفق بگردان.

پروردگارا! اسلام و مسلمین را سربلند كن. همه امور مسلمانان را اصلاح بفرما. شرّ دشمنان و كفار را از سرِ بلاد و ملتهاى اسلامى، مخصوصاً در این مناطقى كه زیاد ظلم و جور مى كنند، كوتاه بگردان.

پروردگارا! مشكلات را به سود مسلمین خاتمه ببخش. جمهورى اسلامى را تا ظهور ولىّ عصر أرواحنا فداه، پایدار و مبارك بگردان. بركات خودت را بر مردم ما نازل كن.

و السّلام علیكم و رحمة اللّه و بركاته

برگرفته از بیانات مقام معظم رهبری
اول ماه مبارك رمضان، 04/ 12/ 1371